کد خبر: ۱۷۱
تاریخ انتشار: ۰۴ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۰۸:۵۶
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
تلكس‌ها بي‌وفقه خبر مي‌دهند و لحظه به لحظه به حجم داده‌هايي كه به روزنامه‌ها مي‌رسند، مي‌افزايند. اكنون دور افتاده‌ترين نقاط جهان نيز از چشمان تيز و دوربين ماهواره‌هاي خبرگزاري‌ها پنهان نمي‌ماند و كار خبررساني با پوشش‌دهي بي‌سابقه‌اي در جريان است. بخش بسيار زيادي از اين اخبار به رويدادهاي سياسي بين‌المللي اختصاص دارد؛‌بخشي كه دستمايه و به ديگر زبان، مواد خام كار سرويس‌هاي خارجي را در روزنامه شكل مي‌دهد. بي‌ترديد «گزينش» اخبار خارجي از سوي سرويس خارجي هر روزنامه، دغدغه اصلي آن سرويس را تشكيل مي‌دهد، كار «پردازش و ارايه» از حساسيت ثانويه برخوردار است. تقريباً همه روزنامه‌هاي خبري جهان، اخبار «روابط بين‌الملل» و به عبارت ديگر رويدادهاي سياسي بين‌المللي را در صفحه ويژه‌اي ارايه مي‌كنند. فرايند گزينش و پردازش اخبار خارجي و قرار دادن آن در برابر خواننده «برجسته سازي رويدادهاي بين‌المللي» (setting Intemational Discussion Agenda Setting) ناميده مي‌شود و اين سرويس خارجي هر روزنامه است كه دستورجلسه بحث و تفكر در قبال رخدادهاي بين‌المللي را براي خواننده هر روزنامه تعيين مي‌كند. مثلا در قبال رخدادهاي بين‌المللي را براي خواننده هر روزنامه تعيين مي‌كند. مثلا وقتي سرويس‌هاي خارجي وقوع كودتا در «توباگو»، انفجار در «كالدونيا» و يا تغيير سيستم سياسي در «فيجي» را تيتر اول صفحه خود مي‌كنند، به خواننده مي‌گويند امروز بايد به «توباگو»، «كالدونيا» و «فيجي» فكر كند و به همين ترتيب نوبت به انتخاب‌هاي ديگر و اولويت‌هاي ديگر مي‌رسد. فردا نوبت مطرح كردن سوژه‌ها و چهره‌هاي تازه‌اي چون «يلتسين»، «گينگريچ»، آشوبهاي قومي‌در شوروي سابق، درگيري‌هاي فرقه‌اي در پاكستان و هند، جنوب آمريكا، شمال آفريقا و شرق اروپا و غيره است.
طرح مساله
«برجسته‌سازي رويدادهاي بين‌المللي» چگونه صورت مي‌گيرد و چه عواملي بر اين «انگاره‌سازي» (Image Making) تاثير مي‌گذارد؟ به عبارت بهتر چه عواملي بر تعيين محورهاي دستور جلسه بين‌المللي از سوي سرويس خارجي براي خواننده روزنامه دخالت دارد؟ ترديدي نيست كه «عامل انساني» و «تكنولوژي» دو سازه مهم در برقراري ارتباط است و چون اين دو سازه در هر دو حيطه عوامل «درون رسانه‌اي» و «برون رسانه‌اي» حضور دارند، بنابراين براي كنكاش دقيق‌تر در اين باره بهتر است با تفكيك مراحل، از هنگام «درون‌دهي» (input) گزينش، پردازش و بالاخره تا «برون‌دهي» (Output) رويدادها، در دو عرصه جداگانه به موضوع پرداخته شود طبعاً عوامل موجود گزينش خبر يعني همان ارزش‌هاي خبري، به طور عام در انتخاب اخبار خارجي نيز دخيل است لذا از تمركز بر ارزش‌هاي خبري پرهيز كرده و به عوامل خاص مربوط به گزينش اخبار خارجي مي‌پردازيم.
عوامل درون‌رسانه‌اي
نخوت
متاسفانه تجربه نشان مي‌دهد كه اعضاي سرويس‌هاي خارجي اغلب به دليل دانستن يك زبان خارجي و دسترسي به منابع خبري متعدد بين‌المللي، در مقايسه با همكاران خود در ساير سرويس‌هاي يك روزنامه، دچار نوعي نخوت هستند، آنها به طرزي غير ارادي نسبت به اعضاي ساير سرويس‌ها احساس برتري مي‌كنند. اين امر بويژه درمورد اعضاي سرويس‌هاي خارجي كشورهايي كه زبان مورد استفاده، زبان دوم آنهاست، بيشتر صدق مي‌كند. در هر حال اين عامل رواني بر گزينش خبر تاثير مي‌گذارد به‌طوري كه گرايش عام را به سوي نوعي از خبرها كه جنبه يگانگي دارند، مي‌كشاند. به عبارت بهتر خبرهاي عجيب و غريب، شانس انتخاب مي‌يابند و از ديگر سو اعضاي سرويس‌هاي خارجي خود را - به دليل احساس برتري- بي‌نياز از پاسخگويي مي‌دانند.
تيتر پذيري خبر
يكي ديگر از عوامل موثر بر گزينش خبر در سرويس‌هاي خارجي، تيتر‌پذير بودن خبر است ساير سرويس‌هاي يك روزنامه به اندازه سرويس خارجي با حجم بسيار خبر مواجه نيستند. اگر ساير سرويس‌ها با «درياچه‌ريال خبر» سروكار دارند، در برابر سرويس خارجي «اقيانوس خبر» موج مي‌زند. ساير سرويس‌ها مجبورند، اخبار محدودخود را به ناچار ويراستاري كرده و تيتر مناسبي براي آن انتخاب كنند، اما در سرويس خارجي به‌خاطر حجم زياد خبرها – كه خوب هم ويراستاري شده‌اند – مي‌توان به راحتي از دهها خبر كه انتخاب تيتر براي آنها دشوار است، صرفنظر كرد و خبري را كه به راحتي مي‌توان بر آن تيتر گذاشت، گزينش‌كرد. بنابراين تيتر‌پذير بودن خبر نيز يكي از عوامل تاثير گذار بر گزينش اخبار خارجي است.
مرعوب بودن
متاســفانه بــه خاطــر «نخبه‌گرايي» خبرگزاري‌هاي بين‌المللي و منعكس نكردن اخبار مردم عادي و به ديگر سخن به دليل آنكه خبرگزاري‌ها بيشتر بر راس حركت‌ها، نظام‌ها، سازمان‌ها و... تاكيد مي‌كنند و از بدنه اين جريانها چيزي مخابره نمي‌كنند. تكرار مداوم اين امر، برخي از چهره‌هاي سياسي را برجسته كرده و به تدريج آنان را به غول‌هايي مبدل مي‌كند كه باعث ارعاب روزنامه‌نگاران و به ويژه ارعاب كساني كه عمق فكري درخور توجهي ندارند، مي‌شود بنابراين وجود اسامي‌اين غول‌ها در اخبار خارجي، باعث مي‌شود تا اعضاي سرويس‌هاي خارجي به دليل مرعوب‌شدگي، آن خبرها را گزينش كنند. بنابراين صرف بودن برخي از اين نام‌ها در هر خبر خارجي مي‌تواند باعث گزينش آن خبر از سوي سرويس‌هاي خارج شود «لخ‌والسا»، «برژينسكي»، «قذافي»، «گورباچف»، «عرفات»، «كلينتون» و... پس مرعوب شدگي نيز يك عامل ديگر است كه درگزينش خبرهاي خارجي نقش خاصي ايفا مي‌كند.
شكل و تركيب خبر
بي‌ترديد پرداخت پركشش و جاذبه‌دار خبر نيز يكي ديگر از عوامل موثر برگزينش اخبار خارجي است. اين پرداخت ممكن است در شكل «جامعيت خبر» و يا ارزش «قصه‌گونه» آن متبلور شود، خبري كه به خاطر نوع تنظيم آن ايجاد «شوك» مي‌كند، شانس گزينش بيشتري دارد و بر انتخاب سرويس خارجي تاثير مي‌گذارد در پاره‌اي از اوقات، آن خبر خارجي كه به جاي «ارزش خبري» از «ارزش قصه‌سرايي» برخوردار است، برگزيده مي‌شود.
تخصص و جانبداري
در يك سرويس خارجي ايده‌ال كه به لحاظ تعداد و توانمندي كيفي اعضاي خود با مشكل خاصي مواجه نيست، حوزه‌هاي خبر تفكيك شده است. تقسيم حوزه‌ها يا بر مبناي موقعيت جغرافيايي و يا بر مبناي موقعيت سياسي صورت مي‌گيرد. در اكثر سرويس‌هاي خارجي و تقريباً در همه روزنامه‌هاي جهان، تقسيم‌بندي‌ها بيشتر به اين صورت است كه افراد مختلف، مسوول حوزه‌هاي خبري مختلف هستند. شكل عام اين حوزه‌ها نيز از اين قرار است: خاورميانه، آفريقا، اروپا، آسيا و ساير مناطق. طبعاً هر حوزه نيز زيرمجموعه‌هاي خاص خود را دارد و ممكن است به عنوان مثال در يك سرويس خارجي، مسوول حوزه آفريقا بتواند زير مجموعه‌هايي نظير حوزه جنوب آفريقا، حوزه شاخ آفريقا، منطقه آفريقاي مركزي و غيره داشته باشد. در هرحال يك عضو يا چند عضو مسوول يك حوزه خبري هستند. يكي از عوامل تاثيرگذار در گزينش اخبار براي صفحه خارجي روزنامه، مي‌تواند علايق تخصصي مسوولين حوزه‌هاي خبري در سرويس خارجي باشد. به عنوان نمونه مسوول اخبار خاورميانه در يك سرويس خارجي اگر به لحاظ تخصص، بر تاريخ و اوضاع فلسطين مسلط باشد، اين امر باعث مي‌شود تا اخبار لبنان، مصر، اردن، سوريه و... در مرحله دوم گزينش وي قرار گيرد. مسوول اخبار خاورميانه در مرحله گزينش خبر مورد علاقه خود از تلكس‌هاي خبرگزاري‌هاي بين‌المللي، با محدوديت خاصي از سوي دبير سرويس خود مواجه نيست و در حقيقت دبير سرويس در اين مرحله حضور ندارد. دبير سرويس خارجي از ميان مجموعه نهايي، يعني از ميان گزينش‌هاي نهايي مسوولين همه حوزه‌هاي خبري سرويس خود، دست به گزينش مي‌‌زند. در عين حال هر دو اينها، دو عامل را در نظر مي‌گيرند. علايق خود و نيازهاي خواننده روزنامه. مرحله بعد، حق گزينش سردبيري روزنامه‌هاست. سردبير و يا شوراي سردبيري روزنامه‌ها نيز با برخورد همه سو نگرانه، كل ملاحظات يك روزنامه را در نظر مي‌گيرند. و سپس بر آن مبنا دست به گزينش مي‌زنند. سردبيران در عين‌حال قادرند تا ضرورت برجسته سازي يك رويداد را از پيش براي سرويس‌هاي خارجي اعلام كنند. ملاحظات سياسي قوانين، هنجارها و ميثاق‌هاي سازماني هر روزنامه پايه‌هاي اين ضرورت و گزينش را شكل مي‌دهد.
جدول خبري
عضو سرويس خارجي به دليل تركيب خاصي كه از جهان در ذهن خود دارد و به دليل آنكه مي‌داند آرشيو روزنامه‌اي در زمينه اخبار خارجي چه خلاءهايي دارد براي پر كردن خانه‌‌هاي خالي اين تركيب به دنبال خبرهايي مي‌گردد تا آن را كامل كند. به عبارت بهتر همانند فردي كه جدول كلمات متقاطع را حل مي‌كند، در پي پر كردن خانه‌هاي خالي جدول است. بنابراين تصميم عضو سرويس خارجي، براي كامل كردن «جهان سرويس خارجي»، يك عامل تاثيرگذار ديگر بر گزينش اخبار خارجي است.
فقدان تفسير سياسي
وقتي يك حوزه خبر تازه و يك سوژه خبر نو، بر تلكس‌ها ظاهر مي‌شود، ممكن است فقط به خاطر تازگي رويداد، از سوي سرويس‌هاي خارجي انتخاب شود اما اگر درباره آن رويداد تجزيه و تحليلي به عمل نيايد و يا اينكه از زاويه‌هاي گوناگون تحليلي به آن پرداخته نشود و اين رويداد به صورت گنگ و مبهم باقي بماند. به تدريج احتمال گزينش آن خبر از سوي سرويس‌هاي خارجي كم مي‌شود.
عوامل برون رسانه‌اي
مدل‌هاي جريان اخبار

به دليل سه مدل حاكم در جريان بين‌المللي اخبار جريان حركت اخبار بيشتر يكطرفه است و همين امر درگزينش اخبار خارجي تاثير مي‌گذارد. بنابراين سرويس خارجي امكان انتخاب ديگري ندارد و بايد از محصولات اين سه مدل به ناچار گزينش كند. مدل اول «مركز – پيراموني» نام دارد مدول دوم به مدل «شمال به جنوب» موسوم است و مدل سوم «مثلثي» خوانده مي‌شود.
الف) مدل مركز – پيراموني: اين مدل كه در حقيقت تئوري ساختاري امپرياليسم و متعلق به «يوهان گالتونگ» (Johan Galtung) است، جهان را به دو اردوگاه مركز و پيرامون تقسيم مي‌كند. براساس اين تئوري، رويدادهاي مركز از اكثريت برخوردار است. تبادل خبر در ميان ملل مركز با پيرامون، به اندازه تبادل خبر در ميان ملل مركز با مركز نيست. اخبار مركزدر رسانه‌هاي پيرامون بيشتر ظاهر مي‌شود و بالاخره آنكه ميان ملل پيرامون جريان تبادل خبر ضعيف است.
ب) مدل شما ل– جنوب: طبق اين مدل، نوع ارايه اخبار خارجي بيشتر عمودي است و از طرف شمال به جنوب جاري مي‌شود.
ج) مدل مثلثي: اين مدل در واقع شبيه مدل شمال – جنوب است، با اين تفاوت كه شمال را به شرق و غرب تقسيم مي‌كند.
نگرش بين‌المللي دولتها
اين عامل يكي از قويترين عوامل برون رسانه‌اي تاثيرگذار بر گزينش خبرهاي خارجي است تلقي دولتها از روابط بين‌المللي شكل مي‌دهد. سرويس‌هاي خارجي در اين چارچوب به نقاطي كه از ديدگاه نگرش بين‌المللي دولتها «نقاط ممنوعه» به حساب مي‌آيند، نمي‌پردازند و به عكس در رابطه با «نقاط سبز» دولتها، برخورد فعالانه‌اي دارند. بنابراين عامل نگرش بين‌المللي دولتها نيز در گزينش اخبار خارجي نقش دارد. اين نقش در كشورهايي كه حكومت‌هاي بسته‌آي دارند، يا به صورت صدور بخشنامه‌هاي دولتي در ارتباط با تعيين «نقاط ممنوعه» اعمال مي‌شود و يا اينكه اعضاي سرويس‌هاي خارجي روزنامه‌هاي آنان از «قوانين نامكتوب» در قبال «نقاط ممنوعه» آگاهي دارند.
خبرگزاري‌ها
خبرگزاري‌ها در هر سه شكل بين‌المللي، منطقه‌اي و ملي بر گزينش اخبار خارجي تاثير مي‌گذارند. در حيطه خبرگزاري‌هاي بين‌المللي چهار غول خبر به نام‌هاي آسوشيتدپرس، يونايتد پرس، رويتر، و فرانس‌پرس حاكميت دارند. اين چهار غول روزانه 000/850/32 واژه به جهان مخابره مي‌كنند.
اخبار خارجي اين چهار غول خبري بيشتر غرب مدار است.
يونس شُكرخواه




نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: