کد خبر: ۱۲۸۹
تاریخ انتشار: ۱۸ ارديبهشت ۱۳۹۴ - ۱۸:۴۰
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
همایش «شبکه‌های اجتماعی موبایلی، ابعاد و پیامدها» با حضور هادی خانیکی، مهدی منتظرقائم، محمود شهابی، عبدالله گیویان، یونس شکر خواه و جمعی از استادان و دانشجویان علوم ارتباطات در دانشکده‌ی علوم ارتباطات دانشگاه علامه‌طباطبایی برگزار شد.

محمد مهدی‌زاده مدیر گروه علوم ارتباطات دانشگاه علامه‌طباطبایی در ابتدای این همایش به دلیل برگزاری این نشست اشاره کرد و گفت: پدیده‌ی تکنولوژی همیشه موضوع بحث و کنکاش‌های علمی بوده است. امروزه سرعت تحولات و تغییرات فناوری به گونه‌ای است که نظریه‌پردازی‌ها، مفهوم‌سازی‌ها و سیاست‌گذاری‌ها در مقایسه با این سرعت تحولات در عرصه‌ی تکنولوژی‌های ارتباطی با تاخیر مواجه است. این نشست‌ها به شناخت و فهم علمی و دقیق‌تر پیامدهای فناوری‌های ارتباطی از جمله شبکه‌های اجتماعی موبایلی کمک می‌کند.

 

شبکه‌‌های اجتماعی ادامه دهنده ارتباطات چهره به چهره هستند

در ادامه‌ی برنامه، مهدی منتظر قائم، عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان این که می‌توان درباره‌ی شبکه‌های اجتماعی صحبت‌های زیادی کرد، گفت: متاسفانه دانش اجتماعی کم عمق در کشور ما باعث می‌شود به جای ایجاد دانش راستین شاهد فضای آشفته‌ای در جامعه باشیم. هشت گزاره در ارتباط با شبکه‌های اجتماعی و تکنولوژی‌های ارتباطی مصداق دارد. گزاره‌ی اول؛ ارتباطات امری مهم است و تمام آنچه بشر تا به امروز محقق کرده است در بستر ارتباطات صورت گرفته است. گزاره دوم؛ تکنولوژی‌ها و ابزارهای ارتباطی در طول زمان رشد کرده‌اند و تکنولوژی‌ها یکی پس از دیگری خلق شده‌اند.

او ادامه داد: گزاره سوم این است که تکنولوژی‌ها به تنهایی عمل نمی‌کنند. اگر تکنولوژی ظرفیت‌ها و توانایی‌های درونی و ذهنی دارد به همان نسبت و شدت، بروز و محقق شدن آثار آن به صورت فردی و جمعی امکان بروز و تجلی پیدا می‌کند. گزاره چهارم؛ تکنولوژی به علت ظرفیت خود از  میزان آگاهی مردم در هر زمانی جلوتر است و ما با نوعی تاخر فرهنگی روبه رو هستیم. بنابراین باید بتوانیم جنبه‌های مثبت تکنولوژی را افزایش دهیم و جنبه‌های منفی را مهار کنیم. گزاره‌ی پنجم؛ هر جامعه‌ای که زودتر، دقیق‌تر و کامل‌تر نحوه‌ی مهار تکنولوژی را بیاموزد و بتواند آن را عملیاتی کند جلوتر از همه می‌تواند جلوی تجلی تکنولوژی را بگیرد و آن را در خدمت اهداف مثبت خود به کار بگیرد.

این مدرس ارتباطات گفت: گزاره ششم؛ ما برای این که به چنین جامعه‌ای تبدیل شویم نیاز داریم تا گروه‌های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را مناسب با شرایط آینده بازتعریف کنیم تا بتوانیم در این شرایط مهارت لازم برای شناخت و مهار تکنولوژی را داشته باشیم. بنابراین آگاهی‌های عاطفی، ادراکی و شناختی در سطوح فردی و جمعی لازم است. گزاره هفتم؛ برای این که هر جامعه‌ای بتواند این شش نیاز را محقق کند، نیاز دارد روابط، پدیده‌های اجتماعی، هنجارها، ارزش‌ها و اخلاقیات را باز تعریف کند. گزاره هشتم؛ هر جامعه‌ای برای این که بتواند به چنین انباشت گسترده و عمیقی از ارزش‌ها و مهارت‌ها برای مهار کردن تکنولوژی برسد، باید روابط اجتماعی را به صورت دانش بنیان و به صورت انباشت تجربه ایجاد کند. جامعه باید مهارت داشته باشد تا تجربه خود را به نظریه تبدیل و نظریه را تبدیل به آزمون کند و از آزمون جدید خود خطا و صواب را یاد بگیرد. در نتیجه به صورت دورانی بتواند حلقه‌های حلزونی دانش، آگاهی و سلطه‌ی خود را به تکنولوژی افزایش دهد.

 

باید فضای شبکه‌های اجتماعی را به درستی بشناسیم

مهدی منتظرقائم در ادامه گفت: مفهوم شبکه‌های اجتماعی به لحاظ تکنولوژی امری جدید است. اما مانند بسیاری از پدیده‌های دیگر بدون سابقه و پیشینه نیست. شبکه‌های اجتماعی جدید دوباره باعث ارتباط چهره‌به‌چهره و بازگشت به شناخت رودررو، داشتن اراده و اختیار شده است. برعکس رسانه‌های سنتی، در شبکه‌های اجتماعی روابط از پایین به بالا و به صورت افقی تعریف می‌شود.

او شبکه‌های اجتماعی را به دو دسته‌ی شبکه‌های اینترنتی و موبایلی تقسیم کرد و گفت: شبکه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک و توییتر ادامه‌ی چاپ و نشر هستند و بیشتر بر فرهنگ اثرگذارند اما شبکه‌های موبایلی مانند وایبر و واتس‌اپ به‌دلیل نداشتن فضای شخصی بیشتر ادامه‌ی مراودات روزمره هستند که امکان آرشیو هم در آنها وجود ندارد. درست است که آسیب‌های اجتماعی در جامعه وجود دارد اما به عقیده‌ی من تکنولوژی، این آسیب‌ها را نشان می‌دهد که مهم‌ترین آنها عدم استناد و ارجاع، فقدان تخصیص وقت و فرهنگ تعارف‌کردن در این فضای مجازی است. شبکه‌های اجتماعی در میان‌مدت باعث بروز این آسیب‌ها خواهد شد و راه‌حل برون‌رفت از این دسته از آسیب‌ها شناخت بهتر این فضاهاست. از طریق این شناخت می‌توانیم ریشه‌های رفتاری را بشناسیم و و راه‌حل‌هایی عملی و نظری در مقابل آن ارایه کنیم.

در ادامه، آوات رضانیا دانشجوی دکتری علوم ارتباطات به ارایه‌ی مقاله‌ای در ارتباط با شبکه‌های اجتماعی پرداخت.

 

شبکه‌های اجتماعی، جمعه بازارهای قدیم را احیا می‌کنند

در ادامه این همایش، هادی خانیکی عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به این که بنا نیست در این نشست به همه مسایل درباره‌ی تلفن همراه هوشمند پرداخته شود، گفت: قرار است این مباحث در سطح دانشگاه کلید زده شود. در خردادماه نشستی با عنوان موبایل و سبک زندگی برگزار می‌شود. مساله اصلی این است که چه عواملی باعث شده تا تلفن هوشمند در ایران به یک مساله تبدیل شود و ذهن‌ها را به خود مشغول کند؟ آیا مساله بالارفتن سریع مصرف دستگاه‌های تلفن همراه است یا صرف زمان بیشتری توسط کاربران در شبکه‌های اجتماعی مساله است؟ مساله‌ی دوم، چه افق‌ها و ظرفیت‌های تازه‌ای در جامعه و در حوزه‌ی ارتباطات پیدا شده است؟ آیا باید این افق‌ها و ظرفیت‌ها را شناخت و به ظرفیت‌های پنهانی و جدید این شبکه‌ها توجه کرد؟ مساله سوم، چه مقوله‌های جدیدی در گروه‌های علمی، مراکز پژوهشی، پایان‌نامه‌ها، رساله‌ها و حوزه‌های حرفه‌ای به طور خاص در حوزه‌ی ارتباطات ایجاد شده است که باید  به آن بپردازیم؟

این مدرس ارتباطات در ادامه گفت: تصور کلی این است که ایران به سرعت به سمت تلفن‌های هوشمند نزدیک می‌شود. آنچه در ظرفیت گوشی‌های هوشمند چرخش پیدا می‌کند هزاران برابر اطلاعاتی است که در مرکز کامپیوتری دانشگاه صنعتی شریف به عنوان بزرگترین مرکز کامپیوتر در ابتدای انقلاب در گردش بود. در این شبکه‌ها ظرفیت‌ها و فرصت‌های جدید شکل می‌گیرد که بعضی از آنها گسست نسبت به گذشته نیست بلکه بازتولید همان فرصت‌هاست.

خانیکی ادامه داد: اگر بخواهیم تمثیلی به کار ببریم می‌توانیم بگوییم که شبکه‌های اجتماعی موجب شده‌اند تا جمعه‌ بازارهای قدیم دوباره شکل بگیرند. یعنی یک نفر هم تولید کننده باشد، هم به جذب مشتری بپردازد و هم بفروشد. ما به هر پدیده‌ی جدید با نگاهی تهدیدانگارانه نگاه می‌کنیم، نه تغییرانگارانه. در حالی که واقعیت این است بازارهای جدیدی توسط این گوشی‌های هوشمند در حال شکل‌گیری است و به نظر می‌رسد دیگر نمی‌توان تجارتی را خارج از این بازار درنظر گرفت. شبکه‌های اجتماعی مجازی به علت این که زودبازده و معطوف به نتیجه هستند، بر فضای فرهنگی ما تأثیر‌ می‌گذارند.

او در پایان گفت: ما با مسایل و چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو هستیم. ما باید این پدیده‌ها را خوب بشناسیم و درباره‌ی آنها داروی کنیم. شتاب و سرعت تعداد گوشی‌های هوشمند در کشور ما به  تناسب مصرف جهانی گسترش پیدا می‌کند. در میان مصرف کنندگان و کاربران ساخت جمعیتی تاثیرگذار می‌شود. وقتی کاربران جوان، تحصیل کرده و شهری در جامعه زیاد می‌شود، مهمترین تقاضا در میان آنها مساله‌ی اینترنت و سرعت آن است. ما حتی می‌توانیم درگذشت حسین قندی را یک پدیده‌ی ارتباطی بدانیم. به طوری که دنیای واقعی به دنیای مجازی پیوند خورده است.

 

نباید به شبکه‌های اجتماعی نگاهی توطئه‌آمیز داشته باشیم

محمود شهابی، عضو هیات علمی دانشگاه علامه‌طباطبایی سخنران بعدی، با طرح این سوال که ویژگی شبکه‌های ارتباطی موبایلی با عنوان عامل تقویت‌کننده‌ی روابط درون‌گروهی ممکن است چه پیامدهایی داشته باشد، گفت: ارتباطات موبایلی ممکن است موجب از دست ‌رفتن سرمایه اجتماعی شوند.

شهابی ادامه داد: در خارج از ایران تحقیقات زیادی در زمینه‌ی شبکه‌های اجتماعی انجام شده است اما در ایران متاسفانه جز از طریق تجربه‌های زیسته و در دانشگاه در این زمینه تحقیقات مناسبی انجام نشده است. برخی از تحقیقات در کشورهای دیگر نشان می‌دهد استفاده از شبکه‌های اجتماعی باعث فرسایش سرمایه اجتماعی می‌شود. باید دید آیا اجتماعات مجازی کمکی به شکل‌گیری فرهنگ تسامح می‌کند یا نه. شاید شبکه‌های مجازی تمرینی باشند برای این موضوع. اما آنچه در چند سال اخیر شاهد آن هستیم، مانند حمله‌ی فیس‌بوکی به یک فوتبالیست یا حمله در اینستاگرام به یک هنرپیشه و ... نشان‌دهنده‌ی آن است که شبکه‌های اجتماعی مجازی ما نتوانسته‌اند فرهنگ سیاسی مبتنی بر دموکراسی و جامعه‌ی مدنی را تمرین کنند.  من به نگاه هراس اخلاقی و توطئه‌نگری اعتقاد چندانی ندارم، چراکه ما این تجربه را قبلا داشتیم و جواب نگرفته‌ایم و شاید اگر این شبکه‌های اجتماعی وجود نداشتند هرگز متوجه وخامت وضعیت اجتماعی موجود نمی‌شدیم.

 

شبکه‌های اجتماعی ابزاری برای صدا دارکردن فرهنگ هستند

در ادامه، عبدالله گیویان، مدرس ارتباطات گفت: از موضع فرهنگ‌شناسی و گرایش‌های اتنوگرافیک ما معتقدیم هر صورت و شکل فرهنگی ابزارهای خودش را برای مطرح شدن و در قالب رسانه در آمدن پیدا می‌کند. خیلی راحت می‌توان در هر پدیده‌ی ارتباطی و هر پدیده‌ی تکنولوژیک دلایلی برای هراسان شدن پیدا کنیم. تاریخ ارتباطات در ایران نحوه‌ی مواجهه با این پدیده‌ها را به خوبی نشان می‌دهد مثل مواجهه با دوچرخه که می‌گفتند جن دارد.

گیویان ادامه داد: من اساسا در عرصه‌ی موبایل هیچ وجه هراس‌آوری نمی‌بینم. بلکه نوعی رسانه‌ی جدید را برای صدادارکردن فرهنگ می‌بینم. اتفاقی که از طریق موبایل در ایران می‌افتد رسمیت بخشیدن به شکل‌گیری جامعه با ابعاد، حساسیت‌ها و وجوه نمادین و نظام‌های ارزشی متفاوت با شدت و قوت‌های بسیار متفاوت است. ما در بنیان با پدیده‌ی فرار برخی از اقتدارات از بالا به پایین مواجه هستیم. ما باید به سمت فهم معنای این پدیده‌ها و معنای شکل‌گیری این جوامع کوچک پیش برویم. گروه‌های اجتماعی در فضای مجازی شکل می‌گیرند که شاید شکل گرفتن آنها در فضای واقعی سخت باشد.

در پایان این سخنرانی، یونس شکرخواه با بیان این که نمی‌توان برای فضای مجازی نظریه‌سازی کرد، گفت: باید در این فضا بود و به همه فرصت دهیم تا ببینیم در این فضا چه می‌گذرد. همچنین عضویت در این فضا تلقینی یا اجباری نیست و نباید بگوییم این فضا فقط سیاه یا سفید است و بوی توطئه از آن بیرون می‌آید. باید فرصت داد تا ببینیم چه چیزی در این شبکه‌ها اتفاق می‌افتد. من فکر می‌کنم شبکه‌های اجتماعی یک کامنت صفر است. اصلا نباید فکر کنیم که در آن برآیند به وجود می‌آید. نکته‌ی کلیدی از نظر من این است که در شبکه‌های اجتماعی کسی غلبه ندارد و پرچم کسی بالا نیست.

این همایش با اهدای جوایزی به برگزیدگان جشنواره‌ی عکاسی با موضوع شبکه‌های اجتماعی موبایلی پایان یافت.
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: